Masterplan bescherming en ontwikkeling Jakarta

In december 2014 werd het masterplan voor de bescherming en ontwikkeling van Jakarta definitef opgeleverd. De afgelopen twee jaren heeft Witteveen+Bos samen met Grontmij en een aantal andere partijen aan dit plan gewerkt. Het masterplan is onderdeel van het National Capital Integrated Coastal Development (NCICD) programma, waarbinnen beschermingsplannen worden ontwikkeld en uitgevoerd in combinatie met economische en sociale kansen.

Hoogwaterbescherming en stedelijke ontwikkeling

Toen in 2012 de public tender op de markt kwam, heeft Witteveen+Bos samenwerking gezocht met partijen die een toegevoegde waarde bij de uitwerking van de plannen konden bieden. Het resultaat was een consortium met Grontmij, KuiperCompagnons, Deltares, Ecorys en Triple-A. Onze aanbieding ging uit van een aanpak in twee fases, op korte termijn hoogwaterbescherming en voor de langere termijn duurzame stedelijke ontwikkeling. Het consortium heeft de opdracht verworven. Opdrachtgever is de Nederlandse regering (Partners voor Water) en de begunstigde van het project is de Indonesische overheid, waarmee nauw wordt samengewerkt.

Grondwateronttrekking

Ongeveer 300.000 mensen werden dakloos en enkele tientallen mensen overleden door hoog water: de beelden van de overstromingen in februari 2014 zijn niet nieuw. Ieder jaar loopt een deel van Jakarta onder water. Naast slechte drainage en achterstallig onderhoud is bodemdaling door grondwateronttrekking een belangrijke oorzaak dat het water dat Jakarta binnenstroomt niet voldoende snel kan worden afgevoerd.

Dichtbevolkte metropool

De bodem daalt op sommige plaatsen tot wel 17 cm per jaar. In 2030 ligt 80 % van Noord-Jakarta onder zeeniveau, waardoor hoge dijken en uitgebreide pompsystemen en pompmeren nodig zullen zijn om Jakarta tegen overstromingen vanuit zee te beschermen. In het masterplan wordt voorgesteld om de bescherming buitengaats, in de Baai van Jakarta, aan te leggen. Alleen daar is nog ruimte in deze dichtbevolkte metropool. Om voldoende hoogwaterveiligheid te realiseren is een forse investering nodig en bij realisatie zal dit een van de grootste waterbouwkundige projecten ter wereld zijn.

Toenemende urbanisatie

De waterproblematiek wordt niet alleen veroorzaakt door de zakkende bodem. Vanuit het vulkanische achterland stromen dertien rivieren richting de Baai van Jakarta. Toenemende urbanisatie bovenstrooms verergert het probleem van de overstromingen. In combinatie met verstedelijking van het stroomgebied - het aantal inwoners van Jakarta en omgeving is gestegen van 20 miljoen in 2000 naar 30 miljoen in 2010 – mag duidelijk zijn dat maatregelen dringend nodig zijn.

Consensus

Het masterplan NCICD is tot stand gekomen door de specifieke knowhow van de consortiumpartners integraal in te zetten. Verder was bij de inbreng van de verschillende overheden en organisaties consensus van groot belang.

Great Garuda

Naast versterking van de huidige kust als tijdelijke maatregel, is een nieuwe (afsluit-)dijk in de baai nodig. Deze kan worden gefinancierd door grootschalige landaanwinning die samen met de dijk wordt gerealiseerd. Hiervoor zijn plannen ontworpen in de vorm van de Great Garuda, het nationale symbool van Indonesië. Verder zal op het vaste land gewerkt moeten worden aan het terugdringen van de bodemdaling en de verbetering van de watervoorziening en -kwaliteit. De plannen voor de Great Garuda hebben het overigens niet gehaald.

Haalbaarheid

Het plan is getoetst op haalbaarheid, zowel op financiële, technische als op sociaal-economische en ecologische aspecten. De implementatiekosten van de diverse maatregelen liggen tussen de 10 en 40 miljard USD. Versnelde aanleg van riolering in de stad en waterzuivering zijn belangrijke aspecten van het plan. Dit om te voorkomen dat er een ‘black lagoon’ in de baai achter de nieuwe zeedijk ontstaat.

Stappenplan

Het in één keer, binnen een korte tijd realiseren van een afsluitdijk tussen de oost- en westpunt van de baai is logistiek onhaalbaar. Voor de aanvoer van grond zijn bijvoorbeeld meer baggerschepen nodig dan er op de hele wereld beschikbaar zijn. Alleen al het westelijk deel is wat betreft grondaanvoer vergelijkbaar met de Tweede Maasvlakte. Of en hoe het masterplan zal worden uitgevoerd is afhankelijk van veel factoren. De economische groei met 5 tot 6 % per jaar lijkt gunstig voor de financiering, maar zaken als presidentsverkiezingen zijn van invloed. Een degelijk en realistisch stappenplan is opgesteld om de problematiek in fases aan te pakken.

 

+ lees het interview met Sawarendro en Leon Valkenburg, zij werken beide aan dit project.