Wieringerrandmeer

Publiekprivate samenwerking

Een van de doelstellingen van de ontwerpprijsvraag was om al in een vroeg stadium samen met private partijen verantwoordelijkheid te dragen voor dit project, waarin water, natuur, wonen, werken, landbouw en recreatie op een aantrekkelijke manier worden gecombineerd. Dit resulteerde begin 2007 in de publiekprivate samenwerkingsovereenkomst tussen de publieke partijen (provincie en gemeenten) en de marktpartijen (Boskalis en Volker Wessels) voor de aanleg van het Wieringerrandmeer. De rol van Witteveen+Bos werd hierbij een adviserende.

Voorbereidings- en planfase

Het project betrof een gebiedsontwikkeling van circa 1.600 hectare. Naast de ontwikkeling van circa 2.100 woningen zou het nieuwe, negen kilometer lange randmeer voorzien in een versterking van de groene en de blauwe structuur. Ook werd er ruim 660 hectare nieuwe natuur gepland, grotendeels in het kader van de ecologische hoofdstructuur. Na de voorbereidings- en planfase zou de daadwerkelijke aanleg in 2011 moeten beginnen. Rekening houdend met de actuele economische situatie zou het Wieringerrandmeer in fases worden aangelegd. Realisatie van de laatste onderdelen kon rond 2030 zijn. Tijdens de planfase is door uitgebreide aquatisch-ecologische analyses en modelleringen (bepaling kans op algengroei en kans op helder plantenrijk water) belangrijke input geleverd. Op basis van deze analyses werden de lengterichting van de schorren bepaald en zijn er grote arealen ondieptes en rietlanden in het noordelijk deel van het Wieringerrandmeer ontworpen, die geïntegreerd zijn met de natuuropgave vanuit de Noordboog.

Civieltechnisch ontwerp

Witteveen+Bos was als adviseur van het gezamenlijke ontwikkelbedrijf nauw betrokken bij de ontwikkeling van dit plan. Er is op vele gebieden onderzoek verricht en advies uitgebracht. De integrale aanpak van ons bureau kwam hierbij optimaal tot zijn recht. Technische kennis en brede ervaring op het gebied van civieltechnisch ontwerp werden adequaat gekoppeld aan de planvorming. Civieltechnische aspecten die aan de orde kwamen, zijn onder andere:

• (functioneel) specificeren, ontwerp en bouw- en woonrijp maken deelgebieden
• waterkeringen

• kunstwerken, zoals bruggen, sluizen, in- en uitlaatwerken en gemalen

Ruimtelijke planvorming en effectrapportage

Een belangrijke Witteveen+Bos-bijdrage was de integrale effectrapportage (IER), die bestaat uit een:

• strategische milieubeoordeling (plan-MER) inclusief geïncorporeerde startnotitie voor het project-MER
• landbouweffectrapportage
• natuurtoets inclusief passende beoordeling
• maatschappelijke kosten-batenanalyse
• sociaal-economische effectenstudie

Deze onderzoeken resulteerden in drie ontwikkelingsvarianten en een gedegen basis voor de bestuurlijke onderbouwing van de partiële herziening van het provinciale structuurplan en de intergemeentelijke structuurvisie. Voor het inpassingsplan is een project-MER opgesteld, inclusief tweede fase landbouweffectrapportage en verdieping van de natuurtoets en waterhuishoudkundig onderzoek. Zowel de ruimtelijke planvorming als het MER zijn door ons aangestuurd en begeleid.

Effecten water en natuur

Om de gevolgen op de verzilting van het meer in kaart te brengen, zijn de hydrologische effecten door ons onderzocht. Met een zoet/zout grondwaterstromingsmodel zijn de veranderingen van kwel, grondwaterstanden en verzilting in kaart gebracht. Een complexe studie, die inzicht geeft in situaties waarin zowel zoet als zout grondwater voorkomt. Met aanvullende berekeningen van de onverzadigde zone naar het zoet-zoutprofiel in de wortelzone, zijn de gevolgen voor landbouw en natuur onderzocht. Hydrologische effecten werden herleid tot opbrengstdervingen als gevolg van wateroverlast en zoutstress voor de landbouw en de ecologische gesteldheid voor diverse natuurdoeltypen. De modellering heeft geleid tot optimalisering van het waterhuishoudkundigsysteem, zodat toenemende verzilting kan worden opgevangen. Daarnaast zijn de effecten voor vismigratie in beeld gebracht en is bestudeerd op welke wijze het Wieringerrandmeer eventueel een rol kan spelen in de realisering van een zoet-zoutgradiënt van het IJsselmeer via het Amstelmeer naar de Waddenzee.

Financiële expertise

Naast technische expertise op gebied van water, milieu en infrastructuur ondersteunden wij de financiële besluitvorming binnen het gezamenlijke ontwikkelbedrijf en de individuele deelnemende partijen. Transparantie van financiële uitgangspunten en modellering stonden daarbij voorop. De werkzaamheden omvatten:

• de businesscase/grondexploitatie inclusief risicoanalyses en variantenstudies 
• de advisering over de organisatiestructuur van de ontwikkelcombinatie 
• de verwervingsstrategie 

• liquiditeits- en financieringsvraagstukken

Europese prijs

Het Wieringerrandmeer was een zeer aansprekend voorbeeldproject voor integrale gebiedsontwikkeling. Dit bleek onder meer uit het feit dat het masterplan in 2009 een belangrijke internationale architectuurprijs heeft gewonnen. De LEAF (Leading European Architects Forum) Award werd toegekend aan Palmbout Urban Landscapes en Strootman Landschapsarchitecten. Het door hen ontworpen masterplan werd beoordeeld als beste Europese project voor gebiedsontwikkeling met ruime aandacht voor de landschappelijke en natuurlijke waarden.