Proefpolder Semarang
De aanleiding voor de rol van Witteveen+Bos in dit project was een seminar dat wij in 2001 in Jakarta organiseerden voor onder meer vertegenwoordigers van de nationale overheid. Het thema was het reduceren van de wateroverlast in Indonesische kuststeden door de aanleg van een poldersysteem. De interesse bleek groot en het traject voor een proefpolder werd ingezet. Voor de aanleg van een pilot polder is de stad Semarang uitgekozen, voornamelijk in verband met de bestuurlijke haalbaarheid. De nationale overheid en de overheid van de provincie Jakarta, dat met dezelfde waterproblemen kampt, volgen de ontwikkelingen in het polderproject met grote interesse.
Waterschap
Om de polder te realiseren, moet er een aantal zaken worden geregeld: naast de technische voorbereiding, is er het institutionele aspect. In Nederland zijn er waterschappen en hoogheemraadschappen die de waterhuishouding regelen. Iets dergelijks met een vergelijkbare schaal bestaat niet in Indonesië. Voor het beheer van de pilot polder is daarom een vergelijkbaar orgaan, een water board opgericht. Deze wordt begeleid door het Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard. De water board bestaat uit acht mensen, waaronder drie inwoners van het gebied, drie professoren en twee mensen vanuit de overheid. In april van dit jaar is er een ‘groundbreaking ceremony’ geweest, waarbij de burgermeester van Semarang, de gouverneur van de provincie Midden-Java en de secretaris-generaal van het ministerie van Openbare Werken verdragen hebben ondertekend om, soms voor Indonesië vergaande, bevoegdheden over te dragen aan de water board. Door het water board zullen alle regels, procedures en protocollen bedacht, geschreven en ingesteld moeten worden om de polder naar behoren te laten functioneren.
Beheer en onderhoud
Een pompstation in Indonesië gaat gemiddeld vijf jaar mee, in Nederland is dat 40 jaar. Dat komt omdat er aan onderhoud minder wordt gedaan. Daar ligt een duidelijke taak voor de nieuwe water board. De Nederlandse Staat overweegt om, naast 35 % subsidie op de bouw van de polder, ook 35 % deel van de onderhoudskosten voor de eerste 10 jaar bij te dragen, om de duurzaamheid van het project te bevorderen.
Werkzaamheden
De aanleg van de polder staat aan de vooravond van de aanbesteding. De werkzaamheden zijn onder meer:
- dijken aanleggen
- pompstations bouwen
- rivier uitbaggeren voor meer afvoercapaciteit
- drainagesysteem in de stad revitaliseren
- afvalbeheersing
- aanleg retentiebekkens
Deze werkzaamheden zijn door ons samen met de Indonesische partijen voorbereid, van planfase en haalbaarheidsonderzoek tot ontwerp en bestek. Ook de bouwwerkzaamheden zullen door ons worden begeleid.
Afval
Afval ligt en drijft overal in Semarang. Mensen hebben geen alternatief voor het afval waar ze niet zelf nog wat mee kunnen. Er zijn onofficiële afvalverwerkingscircuits, want voor arme mensen is afval ook handel. Die vorm van afvalverwerking is vanzelfsprekend verre van toereikend. Net als het andere vuil dat in de drains zit, vermengt het zich met het opwellende water en komt overal terecht. Een hygiënisch rampscenario, dat zich dagelijks voltrekt. Om het nieuw te bouwen pompstation niet te laten verstoppen, moet deze afvaloverlast worden beheerst. Er zal een systematische vorm van inzameling moeten worden ingesteld. Het gebruik hiervan vergt de nodige uitleg aan de bewoners, om iedereen zover te krijgen dat zij eraan meewerken.
Drainagesysteem
In de afwateringskanalen zijn vaak obstakels, zoals visnetten en dammetjes om het vissen te vergemakkelijken, geplaatst. Dit is officieel niet toegestaan. Er is in Indonesië in principe prima wetgeving op het gebied van watermanagement, maar er wordt minder ingezet op handhaving. Het complete drainagesysteem in de stad moet worden schoongemaakt en hersteld.
Kosten
Het beheer van de polder kost geld, dat deels zal moeten worden opgebracht door de bewoners. Voordat er betalingsbereidheid is bij de inwoners van het gebied, zullen zij resultaat willen zien. Het draagvlak voor betaling moet worden gecreëerd en de betalingsstructuur ('waterschapsbelasting') moet worden opgezet. Wanneer alles werkt, gaat de bevolking er per saldo op vooruit, door minder schade aan woningen en infrastructuur, de stijging van grondprijzen, een groei in economische aantrekkingskracht en door minder inkomstenderving door schade en ziekte. Er moet echter wel een opstartkapitaal zijn. Dat wordt door verschillende partijen, onder meer met donaties en subsidies bijeen gebracht. Ook Witteveen+Bos heeft hieraan bijgedragen.
